Tái bản lần thứ 4

Hình vẽ do phòng vẽ “Lịch sử Việt Nam bằng tranh” thực hiện
Họa sĩ thể hiện: Tô Hoài Đạt
Biên tập hình ảnh: Lương Trọng Phúc
BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN ĐƯỢC THỰC HIỆN BỞI THƯ VIỆN KHTH TP.HCM
General Sciences Library Cataloging-in-Publication Data

Hội thề Lũng Nhai / Trần Bạch Đằng chủ biên ; Nguyễn Khắc Thuần biên soạn ; họa sĩ
Nguyễn Huy. - Tái bản lần thứ 4. - T.P. Hồ Chí Minh : Trẻ, 2013.
76 tr. ; 20 cm. - (Lịch sử Việt Nam bằng tranh ; T.31).
1. Việt Nam — Lịch sử — Triều nhà Tiền Lê, 980-1009 — Sách tranh. I. Trần Bạch Đằng.
II. Nguyễn Khắc Thuần. III. Ts: Lịch sử Việt Nam bằng tranh.
1. Vietnam – History — Early Lê dynasty, 980-1009 —Pictorical works.
959.7022 — dc 22
H719

LỜI GIỚI THIỆU
Nếu kể tên các vị anh hùng có vai trò to lớn của lịch sử dân
tộc, không thể không nói đến Lê Lợi. Trước khi cuộc khởi nghĩa
Lam Sơn nổ ra; dù có nhiều cuộc khởi nghĩa chống giặc Minh
diễn ra, ngay cả trên quê hương ông; nhưng ông chỉ bày tỏ sự kính
trọng đối với tất cả những bậc anh hùng hào kiệt đã quả cảm xả
thân cứu nước mà không tham gia. Bởi ông đã thấy rất rõ nguy
cơ thất bại của họ. Và ông đã âm thầm chuẩn bị cho một cuộc
khởi nghĩa mới, to lớn hơn, nắm phần thắng chắc hơn. Quá trình
chuẩn bị công phu này diễn ra trong nhiều năm mà đỉnh cao đặc
biệt nhất chính là việc tổ chức buổi hội thề ở Lũng Nhai, một địa
điểm thuộc vùng rừng núi Thanh Hóa lúc đó. Đây là một buổi lễ
ra mắt hết sức độc đáo của bộ chỉ huy Lam Sơn. Sau Hội thề Lũng
Nhai, Lê Lợi còn chuẩn bị thêm một thời gian, nhưng rõ ràng là
từ lần ăn thề quan trọng này, ý chí và quyết tâm đánh giặc Minh
của Lê Lợi đã trở thành ý chí và quyết tâm chung của cả một tập
thể những anh hùng nghĩa sĩ ở Lam Sơn.
Những nội dung trên được truyền tải trong tập 31 của bộ Lịch
sử Việt Nam bằng tranh “Hội thề Lũng Nhai” phần lời do Nguyễn
Khắc Thuần biên soạn, phần hình ảnh do Nguyễn Huy thể hiện.
Nhà xuất bản Trẻ xin trân trọng giới thiệu tập 31 của bộ Lịch
sử Việt Nam bằng tranh.
NHÀ XUẤT BẢN TRẺ

3

Hội thề Lũng Nhai do Lê Lợi cùng 18 người đồng chí
hướng tổ chức tại Lũng Nhai vào khoảng ngày 12 tháng
2 năm Bính Thân (1416), mục đích là tế cáo trời đất, kết
nghĩa anh em, nguyện hợp sức chuẩn bị phát động khởi
nghĩa chống ách đô hộ nhà Minh. Hội thề này là cơ sở cho
việc tổ chức khởi nghĩa Lam Sơn sau đó hai năm (mùng
2 tháng giêng năm Mậu Tuất, tức 7 tháng 2 năm 1418).
Sau hội thề, nhiều anh hùng hào kiệt và những người yêu
nước khắp nơi đã theo Lê Lợi tụ nghĩa.

4

Ở thôn Như Áng, huyện Lương Giang, phủ Thanh Hóa có cụ
Lê Hối nổi tiếng là người thông minh, nhân từ, bác ái, được đời
khen là bậc đại đức độ. Vốn làm nghề thầy cúng nên cụ vẫn thường
có dịp đi khắp đó đây.

5

Một hôm, trên đường hành nghề qua
vùng Lam Sơn(*), cụ chợt trông thấy một
đàn chim rất đông quần tụ lại sinh sống.
Nghĩ rằng “đất lành chim đậu”, lại thấy
đất đai ở đây màu mỡ, cụ quyết định ở
lại và khai phá ruộng vườn. Chỉ ba năm
sau, gia đình cụ đã có một sản nghiệp
vững vàng, cơ ngơi giàu có ít ai bì kịp.
* Tên Nôm lúc ấy là làng Cham thuộc huyện
Lương Giang, phủ Thanh Hóa, nay là huyện
Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

6

Con trai cụ là Lê Đinh (có sách ghi là Lê Thính)
nối nghiệp cha, chịu khó làm ăn nên cơ nghiệp ngày
càng phát triển, trong nhà có đến hơn một ngàn tôi
tớ. Ông kết hôn với bà Nguyễn Thị Quách, một phụ
nữ cùng quê hiền lành, tốt bụng. Hai ông bà thường
hay tận tâm giúp đỡ người nghèo kẻ khó, vì thế xa
gần ai ai cũng đều quý trọng.

7

Ông bà Lê Đinh có hai người
con là Lê Tùng và Lê Khoáng
cũng đều là người đại đức. Ông
Lê Khoáng kết hôn với bà Trịnh
Thị Ngọc Thương sinh hạ được
ba người con trai. Người con
đầu là Lê Học chẳng may mất
sớm, con thứ là Lê Trừ sau này
ra ở riêng. Người con út nối giữ
nghiệp nhà chính là Lê Lợi.

8

Lê Lợi sinh vào giờ Thìn (tức khoảng 7 đến 9 giờ sáng), ngày
6 tháng 8 năm Ất Sửu (1385). Người xưa truyền tụng rằng, khi
Lê Lợi chưa ra đời, có con cọp đen thường xuất hiện gần làng mà
không hề hại ai. Khi Lê Lợi sinh ra, con cọp cũng tự dưng đi đâu
mất. Lại có chuyện rằng, khi Lê Lợi sinh ra, nhà ông Lê Khoáng
bỗng tràn ngập ánh sáng đỏ, hương thơm tỏa khắp xóm.

9

Sử cũ viết rằng, lúc nhỏ Lê Lợi là người
miệng rộng, mũi cao, đi như rồng lượn,
dáng oai phong như hổ, tiếng nói vang như
chuông và vai bên trái có tới bảy cái nốt
ruồi. Khi lớn lên, Lê Lợi càng thông minh,
trí dũng toàn vẹn, khó ai sánh kịp. Chàng
được dân trong vùng cử làm Phụ đạo, tức
là chức đứng đầu địa phương ấy.

10

Tương truyền có lần người nhà của Lê
Lợi đang cày ruộng ở Phật Hoàng, động
Chiêu Nghi (cũng thuộc Lam Sơn), chợt
trông thấy một vị sư ông áo trắng từ trong
làng Đức Trai đi ra, vừa đi vừa than rằng:
“Đất này đẹp quá, vậy mà ta chẳng có
ai để trao cả”. Nghe vậy, họ vội chạy về
báo tin cho Lê Lợi.

11

Lê Lợi chạy ra nghe nói sư ông
đã đi về hướng trước mặt nên đuổi
theo. Đến sách Quần Đội, huyện Lôi
Dương (Thanh Hóa) thì nhặt được một
thẻ tre, trên có hàng chữ: “Thiên đức
thụ mệnh, tuế trung tứ thập, số chỉ dĩ
định, tích tai vị cập” (nghĩa là: chịu
đức mệnh của trời, tuổi trong khoảng
bốn mươi, số phận đã định rồi, tiếc
thay là chưa kịp).

12

Cả mừng, không quản đường xa, nắng gắt, Lê Lợi gấp rút đuổi
theo. Chẳng mấy chốc thì sư ông áo trắng đã xuất hiện trước mặt.
Thấy Lê Lợi, ngài ngắm nhìn hồi lâu rồi bảo: “Ta người họ Trịnh,
tự là Bạch Thạch Sơn Tăng, từ Ai Lao xuống, thấy ngươi có khí
tượng khác thường, hẳn là người có thể đảm đương được việc lớn”.

13

Sau đó, sư ông vẽ lên đất giảng giải cho Lê Lợi:
- Xứ Phật Hoàng của ngươi có một mảnh đất thoáng trông như
hình cái ấn, bên trái có núi Chí Linh như một tòa Thái Thất, trong
đó có gò Tiên Bạn. Đất ấy lấy Chiêu Sơn ở xã An Khoái làm án.
Trước án có mạch Long Sơn, trong án có mạch Long Hồ, thế đất
xoáy như ruột ốc. Đó là một khu đất phát tích, có thể làm nên sự
nghiệp...
14

Những lời nói dị thường
của vị sư già khiến Lê Lợi
vô cùng mừng rỡ. Ông mải
mê xem xét hình vẽ trên đất
của nhà sư. Khi ngẩng lên thì
nhà sư đã đi mất tự lúc nào
không biết.

15

Trở về, Lê Lợi đem hài cốt của thân phụ
đến táng tại khu đất mà vị sư đã chỉ và cho
xây am thờ ở động Chiêu Nghi. Ngôi mộ
đó ở vùng Phật Hoàng nên cũng gọi là mộ
Phật Hoàng. Lê Lợi còn cho xây điện Tiên
Du thờ vị sư áo trắng để nhớ ơn người đã
chỉ ngôi đất cho mình. Người xưa thường
gắn những huyền thoại như vậy cho các vị
anh hùng dân tộc nhằm ca ngợi con người
tài trí được khí thiêng sông núi hun đúc và
được mệnh trời giao phó việc lớn.

16

Năm Lê Lợi tròn 22 tuổi cũng là năm
quân Minh tràn sang xâm lược nước ta. Dưới
ách đô hộ của giặc, trăm họ lầm than đói
khổ. Không cam chịu áp bức, nhiều cuộc
khởi nghĩa đã bùng nổ khắp nơi. Lê Lợi rất
kính trọng những con người dám xả thân vì
nước nhưng cũng thấy rõ nguy cơ thất bại
của họ. Bởi vậy, ông nhóm họp bè bạn, âm
thầm chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa của chính
mình.

17

Lê Lợi có người bạn thân gắn bó
lâu nay là Lê Thận, người sách Mục
Sơn, huyện Cổ Lôi (cũng thuộc Thanh
Hóa), vốn sinh sống bằng nghề chài
lưới. Tương truyền một hôm, Lê Thận
ra sông quăng lưới mãi mà chẳng được
con cá nào, chỉ thấy một thanh sắt dài
mắc vào. Ông quẳng đi, chèo thuyền
ra nơi khác mà lần nào kéo lưới lên
vẫn chỉ thấy có mỗi thanh sắt đó. Thấy
lạ, ông đem về cất góc nhà.

18

Một hôm Lê Lợi đến nhà Lê Thận ăn giỗ,
chợt trông thấy nơi góc nhà có một quầng sáng
kỳ lạ. Ông tới gần xem thì thấy ánh sáng đó tỏa
ra từ một thanh sắt dài. Ngạc nhiên vì từ lúc Lê
Lợi đến, thanh sắt tự nhiên tỏa sáng như vậy, Lê
Thận kể lại buổi câu cá bữa trước và tặng lại nó
cho bạn.

19

Lê Lợi đem về mài rửa sơ qua thì thấy ánh sáng phát ra dữ dội
hơn, một bên thanh sắt có hai chữ Thuận Thiên, còn một bên là
chữ Lợi. Ông tự nhủ: “Thuận Thiên là thuận theo ý trời, còn Lợi
chính là tên ta. Hay đây chính là thanh gươm mà trời đã mượn
tay bạn ta ban cho ta để dẹp giặc cứu đời chăng?”.

20

Nghĩ vậy, Lê Lợi liền đem thanh sắt rèn thành một thanh gươm.
Đây quả là một thanh gươm quý, lưỡi gươm sắc như nước, lúc
nào cũng phát ra một ánh sáng rực rỡ khác thường. Nhưng gươm
rèn xong mà vẫn chưa có chuôi, bởi dù đã cố công đúc đi đúc lại
mấy lần vẫn chẳng có chiếc chuôi nào vừa với thanh gươm cả.

21

Thế rồi một đêm trời bỗng nổi mưa to gió lớn. Khi mưa tạnh,
chợt người nhà vào báo có ánh sáng lạ ở gốc cây sau nhà. Lê Lợi
chạy ra thì thấy ở đó có một chuôi gươm ai đã để sẵn từ lúc nào.
Lê Lợi liền kính cẩn khấn: “Nếu quả trời đã ban cho kiếm báu
thì xin cho kiếm ấy vừa với chuôi này”.
Lạ thay, khi đem gươm lắp thử thì
hoàn toàn vừa vặn. Lê Lợi rất
quý thanh gươm, luôn đeo
bên người không lúc nào
rời.

22

Từ ngày có thanh gươm báu,
Lê Lợi đóng cửa ngày đêm đọc
sách. Binh thư của các bậc danh
tướng, sử sách của các đời trước,
ông đều xem xét đến nơi đến
chốn. Ông lấy đất đắp thành mô
hình, lấy sỏi nhỏ giả làm quân
sĩ để bày thế trận, miệt mài suy
ngẫm, cân nhắc suốt cả ngày
đêm, có khi quên ăn quên ngủ.

23

Để có lực lượng dùng cho việc
lớn sau này, ông cho bạn bè tỏa
đi các nơi tìm cách thu nạp những
người đồng chí hướng. Nhiều người
phẫn uất vì bị quân Minh bức hiếp,
giết hại gia đình hoặc tước đoạt hết
ruộng đất, sản nghiệp đều lần lượt
tìm đến Lam Sơn với Lê Lợi. Dinh
cơ của Lê Lợi chẳng bao lâu đã có
đến hàng ngàn người.

24

Bấy giờ ở thôn Hào Lương bên cạnh có tên Đỗ Phú, nhà giàu
nhưng rất tham lam và độc ác. Vì muốn cướp đất của Lê Lợi, hắn
bèn dựng chuyện thưa kiện khiến ông phải ra hầu quan. Nhưng
khi ra trước công đường, hắn đuối lý nên thua kiện. Tức tối, trở
về hắn ngầm theo dõi mọi động tĩnh của Lê Lợi rồi lẻn đi mật báo
với quân Minh rằng Lê Lợi đang tụ họp người và tích trữ lương
thực để nổi loạn.
25

Nhận tin mật báo của Đỗ Phú,
quân Minh lập tức cho lính đến
vây bắt. Trong lúc cấp bách, Lê
Lợi chỉ kịp nói: “Khi sức ta chưa
đủ thì tạm lánh chính là kế vẹn
toàn” rồi hô mọi người nhanh
chóng tản đi các nơi quanh vùng
để trốn. Riêng ông và Lê Liễu bỏ
chạy sang phía khác để thu hút
quân Minh.

26

Tương truyền hai người chạy đến bờ sông Khả Lam (cũng thuộc
Thanh Hóa) thì trông thấy xác một người đàn bà mặc áo trắng, tai
đeo khuyên vàng, tóc cài trâm vàng, nằm đó. Dẫu đang vội lánh
nạn, Lê Lợi vẫn không đành lòng để xác đàn bà cho diều tha quạ
mổ. Vì thế, mặc dù tiếng chó sủa ầm ĩ và tiếng quân giặc đuổi
theo mỗi lúc một gần, Lê Lợi cùng Lê Liễu vẫn đào huyệt chôn
cất bà thật cẩn thận.

27

Đắp mộ xong, Lê Lợi khấn
rằng: “Ta đang bị quân Minh đuổi
bắt. Xin hãy giúp ta thoát nạn.
Nếu sau này giành lại được thiên
hạ, nhất định ta sẽ lập miếu thờ,
có gì ngon sẽ đem ra cúng trước”.

28

Vừa khấn xong thì quân
giặc dẫn theo một bầy chó
ngao ập đến. Cả hai đành chui
vào một bụi rậm dưới gốc đa
cạnh đấy để trốn.

29

Thấy chó cứ xúm vào gốc cây
sủa mãi, giặc sinh nghi lấy giáo
đâm vào bụi. Một tên đâm trúng
đùi của Lê Liễu, ông nhanh trí
lấy cát vuốt máu trên mũi giáo.
Nhưng bụi cây thì nhỏ, nếu
chúng tiếp tục đâm nữa thì khó
bề tránh khỏi. Tình thế vô cùng
nguy ngập.
30

Đúng lúc đó, bỗng có một
con chồn trắng từ trong bụi lao
vụt ra. Bầy chó ngao cứ thế đuổi
theo con chồn. Bọn giặc thấy vậy
tưởng là chó sủa chồn nên tức tối
bỏ đi. Nhờ đó, Lê Lợi và Lê Liễu
may mắn thoát nạn.
31

Sau này, khi đã đánh đuổi được
quân Minh và lên ngôi hoàng đế,
nhớ lời khấn cũ, Lê Lợi cho người
về chỗ gốc đa ấy lập miếu thờ,
phong cho hồn thiêng của người
đàn bà áo trắng làm Hoằng Hựu
Đại vương thần và cây đa cũng
được phong là Hộ Quốc Đại vương
thần. Dân địa phương được lệnh
quanh năm cúng tế. Mãi đến mấy
thế kỷ sau, dấu tích của miếu thờ
ấy vẫn còn.

32

Không bắt được Lê Lợi, quân Minh
đành phải rút đi. Lê Lợi và Lê Liễu
cùng mọi người lại lần lượt trở về
Lam Sơn. Từ đây, công việc chuẩn bị
khởi nghĩa được tiến hành gấp rút hơn.
Lương thực được tích trữ ngày càng
nhiều, vũ khí cũng được các lò ngày
đêm rèn đúc. Nhưng để tránh tai mắt
giặc, Lê Lợi bí mật lập các trạm gác
trên mọi ngả đường dẫn vào Lam Sơn.

33

Tuy nhiên, trong buổi đầu chuẩn bị cho
cuộc khởi nghĩa, Lê Lợi đã gặp không ít
khó khăn. Dù là người trí dũng song toàn,
dưới trướng lại có nhiều bạn bè võ lược
nhưng Lê Lợi không khỏi mong muốn có
một bậc mưu sĩ bên cạnh để giúp mình
quán xuyến mọi việc. Giữa lúc đó, như
hiểu nỗi lòng của Lê Lợi, Nguyễn Trãi
đã cùng Trần Nguyên Hãn băng đèo lội
suối, vượt bao nguy hiểm bởi sự canh gác
chặt chẽ của quân Minh để đến với Lam
Sơn. Người xưa cho đó là một sự hội ngộ
hiếm có.

34

Dã sử kể rằng, Nguyễn Trãi và Trần Nguyên Hãn
đến nơi đúng lúc nhà Lê Lợi đang có giỗ. Thấy Lê
Lợi lúi húi mãi trong bếp, cả hai thất vọng vô cùng.
Nguyễn Trãi và Trần Nguyên Hãn buồn bã đưa mắt
nhìn nhau. Hai ông tự nhủ: Đấng anh hùng nuôi chí
cứu nước cứu dân mà lại chỉ luẩn quẩn trong bếp
như đàn bà thế sao? Hay là miệng thế ngoa truyền?

35

Thất vọng, hai ông lập tức bỏ về. Lại lội suối, lại trèo đèo
nhưng lần này thì nhuệ khí và sự hăm hở không còn được bao
nhiêu nữa. Quá mệt mỏi, hai ông nằm dài trên cỏ để nghỉ và bàn
với nhau: Đại khoa bảng là ta, đại quý tộc cũng
là ta, nhưng sao thiên hạ chẳng ai tìm
tới ta cả, ngược lại chỉ tìm đến với
Lê Lợi? Vậy Lê Lợi ắt phải có
cái gì đó khả kính hơn ta mà
vừa rồi, trong chỗ vội vã ta
chưa thấy đó thôi!

36

Nghĩ thế, họ lại hăm hở quay lại.
Lần này họ đến đúng lúc chủ tướng
Lam Sơn đang say mê đọc binh thư.
Gương mặt Lê Lợi lúc này toát lên
vẻ thông thái, sự cương nghị và
quyết đoán hơn hẳn người thường.
Nguyễn Trãi và Nguyên Hãn vui
mừng nhìn nhau, lập tức xin vào
bái yết.

37

Được hai bậc đại khoa danh tiếng
đến tham gia đại nghĩa, Lê Lợi vui
mừng khôn xiết, lập tức tổ chức đón
tiếp trang trọng. Lê Lợi coi hai ông là
thượng khách đặc biệt và việc gì cũng
hỏi ý kiến. Ngược lại, Nguyễn Trãi và
Trần Nguyên Hãn cũng nguyện cùng
dốc lòng giúp rập Lê Lợi. Càng ngày,
quan hệ giữa họ càng trở nên tâm đắc.

38

Một hôm, Nguyễn Trãi đến gặp Lê Lợi, dâng lên một cuốn sách
rồi nói: “Giặc Ngô dối trời và lừa người khiến cho ai ai cũng căm
giận. Suốt bao nhiêu năm qua, tôi vừa suy ngẫm việc xưa, vừa tự
xét đoán việc hiện thời, bởi nhiệt thành mà quên cả bị chê cười
là thiển lậu, liều viết cuốn Bình Ngô này, xin được dâng lên để
Minh Công duyệt lãm”.

39

Đọc Bình Ngô sách, Lê Lợi vui mừng khôn xiết vì biết rằng
đây chính là người mình bấy lâu mong đợi. Ông lập tức cho mời
Nguyễn Trãi tới. Hai người vui vẻ đàm đạo với nhau. Lê Lợi nói:
“Bình Ngô sách nói những lời cổ kim chưa từng nói, lẽ được thua
đã thấy rõ ở đây. Lam Sơn Động chủ là Lê Lợi này quyết làm theo
Bình Ngô sách. Xin đa tạ tiên sinh, xin đa tạ tiên sinh!”

40

Từ đó, Nguyễn Trãi luôn ở
bên cạnh Lê Lợi
để cùng nhau trù tính công việc.
Nguyễn
Trãi bàn với Lê Lợi cho quân lính
lấy mỡ viết lên lá cây rừng bốn
chữ: “Lê Lợi vi quân”, làm như
ý trời ban xuống để lôi kéo mọi
người. Lê Lợi đồng ý, cho viết thêm
bốn chữ: “Nguyễn Trãi vi thần” (nghĩa Lê
Lợi làm vua, Nguyễn Trãi làm bề tôi). Quả nhiên, kiến ăn mỡ,
đục thủng lá khiến các chữ hiện lên rõ nét. Dân chúng khắp nơi
đều đồn đại đó là chữ do trời sai thần linh xuống viết nên vô cùng
náo nức, chờ đợi.
41

Mặt khác, Lê Lợi cho người bí mật đi khắp nơi, thành tâm mời
gọi các bậc hào kiệt và nghĩa sĩ, bất kể họ thuộc tầng lớp quý tộc
hay dân thường, bất kể người miền xuôi hay miền ngược... miễn là
nặng lòng yêu nước. Từ đấy, rừng núi Lam Sơn liên tục có người
tìm đến. Để giữ bí mật, họ đóng giả một toán thợ xẻ gỗ, thợ săn
hoặc giả làm người lên rừng tìm sản vật và được các trạm gác dẫn
về căn cứ của Lê Lợi.
42

Lê Lợi chia nơi cho họ ở và gặp gỡ từng người để tùy tài mà
giao việc. Người trợ giúp tích cực trong công việc này chính là
Nguyễn Trãi. Hai người như bóng với hình, tâm đầu ý hợp và tương
đắc lạ lùng. Từ lúc này, các đội quân cũng bắt đầu hình thành, chia
nhau ra mà tập luyện. Đến khoảng cuối năm 1415, hầu như miền
đất nào trong nước cũng có người tham gia nghĩa quân Lam Sơn.
43

Vào một ngày cuối năm Ất
Mùi (1415), Lê Lợi bàn với
Nguyễn Trãi và một số người
thân tín: “Nay người ứng nghĩa
đã đông, nghĩa dũng và anh tài
không ít. Đã đến lúc phải nghĩ
cách cố kết lòng người. Nếu trên
dưới không gắn bó như anh em
một nhà thì không thể thắng nổi
quân Minh gian ngoan và tàn
bạo”. Tất cả mọi người ai cũng
cho lời ấy phải.

44

Cuộc hội bàn ấy đã đi đến một
quyết định quan trọng là phải hình
thành ngay một bộ chỉ huy Lam
Sơn gồm những người có tài năng
và uy tín nhất, lại phải chọn nơi
nào thật kín đáo để ra mắt bộ
chỉ huy ấy một cách trang
nghiêm và cảm động dưới
hình thức một hội thề
kết nghĩa anh em. Sau
khi suy tính, Lê Lợi
đã chọn địa điểm
là vùng núi Lũng
Nhai, ở cách Lam
Sơn không xa.

45

Trong sử cũ, Lũng Nhai còn có tên khác là Lũng Mi. Tuy trên
danh nghĩa cũng thuộc Lam Sơn nhưng vào thời Lê Lợi, đây là
nơi hẻo lánh ít người lui tới. Sau này dân đến lập nghiệp ở đây
khá đông, vì thế Lũng Nhai còn có tên Nôm là làng Mé. Làng
này nay thuộc xã Ngọc Phụng, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh
Hóa, cách Lam Sơn khoảng chừng mười cây số.

46

Ngày 12 tháng 2 năm Bính Thân (1416), Hội thề Lũng Nhai
được long trọng tổ chức. Trên nền đất hoang sơ ở Lũng Nhai có
bày một bàn hương án với đầy đủ lễ vật và khói hương nghi ngút.
Lê Lợi cùng 18 người đồng chí hướng trang nghiêm làm lễ tế cáo
trời đất.

47

Trong danh sách những người dự Hội thề Lũng Nhai, đứng
sau Lê Lợi là Lê Lai. Ông nguyên là Phụ đạo của làng Dựng Tú
(nay thuộc xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lạc, tỉnh Thanh Hóa). Cả
gia đình ông gồm Lê Lãn, Lê Lai, Lê Lô, Lê Lộ và Lê Lâm (tất
cả năm người) đều đến với Lê Lợi ngay từ những ngày đầu tiên.
Ngoài ra, ông còn vận động được một người cùng làng võ nghệ
rất cao cường là Lê Mạnh cùng đi.
48